In een wereld waarin AI ons werk fundamenteel verandert, is HR meer dan ooit de strategische transformatiepartner van de organisatie, ziet Emke Daniëls van HRcommunity. Dat het organisatiehuis mee verandert, daar twijfelen de HR leiders die zij spreekt voor de HRtop100 niet aan.
‘AI is handig als taalmodel, maar niet voor alle taken de heilige graal’
Organisaties zetten collectief de stap naar AI. Waarbij vooral opvalt dat de stemming over AI bij HR veel positiever is dan niet zo lang geleden, constateert Daniëls. ‘Eerst was het een soort van zwaard van Damocles dat medewerkers boven het hoofd hangt. Nu iedereen er mee aan de slag gaat, zie je dat er vooral naar de praktische toepassingen wordt gekeken. Daar hoort bij dat organisaties deels ook tegen de onmogelijkheden aanlopen.’ Veel HR-directeuren zijn vooral enthousiast over AI als taalmodel, maar benadrukken dat het niet voor alle taken de heilige graal is. ‘Een HR-directeur zei: we kwamen erachter dat vrijwel alle sollicitatiebrieven met ChatGPT werden geschreven. En vervolgens lieten we deze ook beoordelen door AI. Dus dan is de vraag is wat dan nog de toegevoegde waarde is.’ Verder speelt de geopolitiek een rol. ‘Er zijn organisaties die zich afvragen of ze nog wel met Amerikaanse of Chinese technologie moeten werken.’
Vlieguren maken
De angst van mensen voor banenverlies door AI is onterecht, vertelt zo’n beetje iedere HR-directeur die Daniëls spreekt. ‘Het blijkt ook niet uit onderzoek. Er komen wel heel veel banen bij is de verwachting en dat geeft vooral een groot scholingsvraagstuk. Daarmee hoort die vraag bij HR thuis.’ Een ander punt is het gebruik van AI. ‘We weten nog niet goed hoe we moeten omgaan met een jongere generatie die meteen met AI beginnen te werken. Gen Z en generatie X heeft nog zelfstandig vlieguren kunnen maken. Je hebt zelf leren schrijven en formuleren, kritisch leren denken en informatie opzoeken. Daarmee hebben ze een kritisch denkvermogen ontwikkeld om de output van AI te beoordelen.’ Ze noemt het antwoord van AI op een juridisch vraagstuk. ‘Iemand zei tegen mij: alleen omdat ik grondige juridische ervaring had, kon ik zien dat het niet helemaal klopte. Hoe gaan we dat doen met de generaties die niet die vlieguren krijgen en wel met die AI-technologie moet leren omgaan? Dat is een vraag waar HR nog geen antwoord op heeft.
AI gaat ook impact hebben op de organisatievorm, vertelt Daniëls. ‘Je ziet dat AI de organisatie transformeert. HR moet de architect van werk worden, zoals HR-directeur van ABN AMRO, Suzanne van Niekerk, dat noemt. Iedere organisatie wordt steeds digitaler. AI verandert werk fundamenteel. Dat betekent dat je een overzicht moet hebben van de kennis die de medewerkers in huis hebben en in welke skills ze zich moeten ontwikkelen.’ Het oude piramidevormige model, met het management aan de top en de meeste mensen in de uitvoeringspilaar, gaat langzaamaan verdwijnen. ‘Wat je ziet is dat door AI veel repeterend werk verdwijnt, en daarmee de onderste kolom kleiner wordt. Waardoor er organisatorisch een soort van diamantvorm ontstaat zoals Maarten Lintsen, HR-direteur van EY en tevens een van de genomineerden van dit jaar vertelde.’ Het is belangrijk dat HR erover waakt dat er voldoende aandacht is voor de balans tussen technologie en menselijkheid. ‘Het is belangrijk dat je voor de verbinding zorgt bij de snelle veranderingen die op je medewerkers afkomen. Mensen hebben behoefte aan een stip op de horizon: daar gaan we met z’n allen naartoe. Medewerkers moeten zich daaraan kunnen verbinden.’ Het is een bruggetje naar de stress en hoge werkdruk die mensen ervaren, en de behoefte aan zingeving, met name bij de jongere generatie. ‘AI biedt ook een enorme kans. Het repeterende werk wordt overgenomen, dus de organisatie moet anders worden ingericht. Daarom is die metafoor van HR als architect van het werk zo sterk. We moeten op een andere manier naar ons organisatiehuis kijken en het werk opnieuw indelen. Nu hebben we die kans.’
