Van hoe we zakendoen tot beleid en bestuur: veel keuzes worden bepaald op basis van cijfers en statistieken. Maar hoe komen die tot stand? Hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en Product Line Director Joris Joppe van Nmbrs Reporting geven een kijkje achter de schermen.
‘EEN TERUGKEREND DILEMMA BIJ DE VERZAMELDE GEGEVENS IS HET SPANNINGSVELD TUSSEN TIJDIGHEID EN NAUWKEURIGHEID’
Of het nu gaat om jaarcijfers, een IB- aangifte of de loonbelasting, elke dag verwerken accountants en administratiekantoren allerhande cijfers van ondernemers. ‘Maar waar we lang niet altijd bij stilstaan, is dat deze cijfers van fundamenteel belang zijn voor hoe we in Nederland werken en welke beleidskeuzes politiek en bedrijven maken,’ zegt Joris Joppe, die zelf twintig jaar als accountant heeft gewerkt. ‘Daarmee is onze beroepsgroep een belangrijke schakel in de financiële infrastructuur.’ Die cijfers vormen voor het CBS de basis onder betrouwbare statistische informatie over het reilen en zeilen van de Nederlandse economie. ‘Voor cijfers over bijvoorbeeld inflatie, bedrijfsoprichtingen en -opheffingen, economische groei of regionale ontwikkelingen verzamelen we onnoemelijk veel gegevens van Nederlandse burgers, bedrijven en instellingen’, schetst Peter Hein van Mulligen. ‘Bedrijven zijn wettelijk verplicht gegevens aan te leveren.’ Joppe vult aan: ‘Onze software wordt gebruikt voor rapportages van ongeveer 200.000 ondernemingen. We leveren onder meer data aan de banken en de Kamer van Koophandel, die zo ook weer bij het CBS terechtkomen.’
Tijdig versus precies
Deze keten brengt ook een spanningsveld. Betrouwbare cijfers vragen tijd, terwijl ondernemers en beleidsmakers het liefst zo actueel mogelijke informatie willen. Van Mulligen: ‘De aanlevering gebeurt deels via verplichte enquêtes waarmee we bijvoorbeeld de werkgelegenheid en prijsontwikkelingen in kaart brengen. Daarnaast gebruiken we cijfers van de Belastingdienst en gegevens van boekhouders.’ Maar de keten is zo snel als de langzaamste schakel. ‘Jaarrekeningen en belastingaangiftes zijn niet meteen beschikbaar. Veel zelfstandigen krijgen bijvoorbeeld uitstel, waardoor hun IB-aangifte pas in september binnenkomt,’ vertelt Van Mulligen. ‘Dat stelt ons voor een terugkerend dilemma: hoe sneller we zijn, hoe groter de marge. Maar als we wachten, zijn de cijfers niet meer relevant. Daarom wijken de definitieve cijfers nog weleens af. In 2026 zijn de meest recente cijfers over inkomens en vermogen dan ook die van 2024.’
Cijfers in context
Dat brengt de twee mannen op een tweede spanningsveld. Een cijfer vertelt vaak niet het hele verhaal. Van Mulligen: ‘We kunnen redelijk snel macro-geaggregeerde cijfers leveren, zoals het bruto binnenlands product. Dat is een mooie eerste thermometer voor de gezondheid van de economie. Maar het bbp zegt nog niets over hoe het met inkomens van huishoudens gaat, of met koopkracht, of met specifieke groepen ondernemers. Wie de economie goed wil begrijpen, moet meerdere cijfers naast elkaar leggen: groei, investeringen, inkomens, sectorontwikkelingen, ondernemersvertrouwen en belemmeringen die bedrijven ervaren. Afhankelijk van het beleid dat je wilt maken, bijvoorbeeld op armoede of het vestigingsklimaat, heb je gedetailleerdere cijfers nodig.’ In de praktijk schuilt daarin ook meteen een gevaar. Peter Hein van Mulligen: ‘Mensen hebben de neiging één cijfer eruit te halen dat mooi past in hun narratief. Terwijl er vaak ook een cijfer is dat precies tegenspreekt wat je zegt. Een voorbeeld is het aantal faillissementen. In absolute aantallen gaan de meeste bedrijven failliet in sectoren waar ook de meeste bedrijven actief zijn: de handel. Daarover kun je dan een alarmerend bericht lezen in de media, maar het cijfer zegt natuurlijk veel meer als je kijkt naar de faillissementsgraad: het percentage faillissementen ten opzichte van het totale aantal bedrijven in die sector. Dan scoort handel veel lager.’
Signalen bespeuren
Voor accountants ligt hier een belangrijke kans. Gestandaardiseerde boekhouddata, actuele rapportages en benchmarks, via het CBS maar ook in Nmbrs Reporting, maken het mogelijk signalen eerder te herkennen. Joppe: ‘We kijken vaak naar de poortwachtersfunctie vanuit antiwitwaswetgeving. Maar dat is maar een klein stukje. Door ontwikkelingen als e-invoicing kunnen gegevens nog sneller en preciezer beschikbaar komen. Daarmee wordt informatie actueler en verschuift de rol van de accountant de komende jaren nog meer van terugkijkend rapporteren naar vooruitkijkend duiden.’ Daarmee komt de dataketen weer terug bij de eerste schakel: de ondernemer en de accountant of adviseur. ‘De cijfers van bedrijven zijn de basis voor actuele informatie over onze economie. Die basis begint met een goed bijgewerkte administratie. Vervolgens kun jij betrouwbare statistieken gebruiken om jouw klanten te adviseren.’
In gesprek
Voorbeelden heeft Joris Joppe te over. ‘Zo worden ondernemers nog weleens verrast door een forse belastingaanslag. Terwijl jij met de huidige tools vrij goed kunt laten zien wat je klant maandelijks ongeveer opzij moet zetten. Ook kun je langjarige trends en sectorontwikkelingen naast de cijfers van de ondernemer leggen en laten zien hoe hij presteert ten opzichte van andere bedrijven. Tot slot kun je rampscenario’s of te optimistische plannen genuanceerder duiden. Dat gesprek mogen wij veel vaker gaan voeren.’
Meer weten? Kom naar Inspire 2026
Peter Hein van Mulligen is een van de deskundige sprekers op Inspire 2026. Op 22 september krijg je tijdens het kennisevent van Nmbrs Reporting in DeFabrique in Utrecht nog veel meer inzichten en tips.
Tekst: Naomi van Esschoten
