Wat levert tien jaar onderzoek naar geestelijke gezondheidszorg op? Dat is de hamvraag voor de vier Impact Leaders van ZonMw. Zij duiken een jaar lang in de schat aan kennis die honderdtwintig onderzoeken hebben opgeleverd. Op zoek naar dwarsverbanden en kansen.
IMPACT LEADERS SPEUREN NAAR GROTE LIJNEN, ONONTDEKTE DWARSVERBANDEN EN ONBENUTTE KANSEN
Dit jaar loopt het onderzoeksprogramma ggz van ZonMw af. Na tien jaar kan de organisatie bogen op een berg aan kennis uit honderdtwintig onderzoeken. De resultaten daarvan zijn eerder gebruikt voor de verbetering en vernieuwing van zorg. Toch valt er meer te halen uit deze onderzoeken. Daarom heeft ZonMw vier Impact Leaders aangesteld, elk met hun eigen aandachtsgebied: Jeugd, Digitale zorg, Voorkomen van erger en Zelfregie. Zij speuren in de resultaten naar grote lijnen, onontdekte dwarsverbanden en onbenutte kansen.
Oplossingen voor jongeren
Met de jeugd als haar aandachtgebied roept Patty Leijten op tot een beter begrip van de toename van mentale problemen die jongeren rapporteren, zoals angst, depressie, prestatiedruk en eenzaamheid. ‘Jongeren van nu zijn opener over hun geestelijke gesteldheid: het taboe op problemen wordt kleiner. Niettemin vraagt wat ze rapporteren om aandacht.’ Leijten ziet als oorzaak onder meer ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals een naijleffect van de coronapandemie, discriminatie en de dreiging van de klimaatcrisis en oorlogen. ‘Veel onderzoeken hebben veelbelovende nieuwe behandelmethoden geïdentificeerd. Voor sommige problemen zien we dat in bepaalde gevallen kortere trajecten even effectief zijn als langere trajecten. Ook kan online therapie soms net zo goed werken als therapie op locatie. Met deze inzichten kunnen we met dezelfde tijd en middelen meer jongeren bereiken.’
Digitale tools eerder omarmen
Digitale zorg is het tweede aandachtgebied. Impact Leader Edwin van Dellen: ‘Op dit terrein speelt een wonderlijke paradox: digitale oplossingen worden zowel onder- als overgewaardeerd. De onderwaardering gaat voorbij aan de waaier aan mooie middelen die de ggz kan inzetten. Van apps tot wearables en van chatbots tot pings. De overwaardering schuilt in de infrastructuur van de ggz, die niet op al deze digitale middelen is voorbereid. Denk aan hoe je regelt wie de verantwoordelijkheid draagt bij de inzet ervan.’ Kijkend naar de schat aan data die de afgelopen tien jaar is opgehaald, ziet Van Dellen dat de digitalisering steeds sneller gaat dan de onderzoeken kunnen bijbenen. ‘Patiënten wachten niet op ons: ze gebruiken ChatGPT bijvoorbeeld nu al. Tijd om samen met zorgverleners, technologen en gebruikers te onderzoeken hoe het verantwoord kan.’
Voorkomen en vroegtijdig ingrijpen
Tim van de Grift ontfermt zich als Impact Leader over het thema Voorkomen van erger. Hij legt uit wat ZonMw daarmee bedoelt: ‘De vraag naar zorg is groter dan het aanbod, ook in de ggz. Onder meer door een veeleisende maatschappij en krapte op de arbeidsmarkt blijft dat voorlopig zo. Daarom is preventie zo ontzettend belangrijk. Uit onderzoek weten we dat voorkomen en vroegtijdig ingrijpen bij mentale problemen leidt tot minder ziektelast en lagere zorgkosten. Uit de resultaten van het onderzoeksprogramma ggz concludeer ik dat een bredere blik kansen biedt voor verbetering. Zo zijn er meerdere onderzoeksprojecten waarbij de huisarts bij een vermoeden van mentale problematiek niet direct doorverwijst naar een ggz-professional, maar de praktijkondersteuner een uitgebreidere intake laat doen. Die vraagt daarbij door naar woon- en werkomstandigheden en het sociale vangnet van de patiënt. Vaak blijkt daaruit dat bijvoorbeeld de schuldhulpverlening of het wijzen op een inloophuis een passende eerste oplossing is.’
Zelfregie nooit vanzelfsprekend
Zelfregie is het vierde thema. Daarvoor is Derek de Beurs aangesteld als Impact Leader. De onderzoeksresultaten die hij bestudeert, tonen onmiskenbaar aan dat ggz-patiënten die meer regie krijgen, hun eigen herstel bevorderen. ‘Zelfredzaamheid en gepersonaliseerde zorg ondersteunen patiënten in hun autonomie en veerkracht. Ik zie bijvoorbeeld goede resultaten van de Netwerkintake. Dat is een praktische methode voor het intakegesprek waarbij de zorgverlener heel nadrukkelijk de eigen kracht en het netwerk van de cliënt in kaart brengt en een rol geeft. Ook online fora van lotgenoten blijken goed in staat patiënten in hun kracht te zetten. Daarbij plaats ik wel de kanttekening dat zelfregie nooit vanzelfsprekend is en altijd maatwerk. Uit de onderzoeken blijkt namelijk ook hoe persoonlijk de mate en vorm van zelfredzaamheid is.
ZonMw: brug tussen onderzoek en zorg
‘Met kennis werken aan een goede gezondheid voor iedereen’ ZonMw programmeert en financiert onderzoek en vernieuwing in de Nederlandse gezondheidszorg. De organisatie werkt in opdracht van onder meer ministeries en stimuleert projecten die kennis sneller bruikbaar maken voor patiënten, zorgverleners en beleidsmakers. Dat gebeurt op uiteenlopende terreinen, van ouderenzorg en mentale gezondheid tot preventie, jeugdhulp en digitale zorg.
Bovendien verbindt ZonMw onderzoekers met patiënten, zorgverleners, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties. Door die samenwerking ontstaan praktische oplossingen die goed aansluiten bij actuele vraagstukken en uitdagingen in de samenleving.
Met honderden lopende projecten speelt ZonMw een belangrijke rol in innovatie binnen zorg en gezondheid. Vanwege de kracht van kennis investeert de organisatie ook in kennisdeling, opleidingen en experimenten die nieuwe werkwijzen sneller toegankelijk maken voor professionals én patiënten. Het uiteindelijke doel: betere zorg en een gezondere samenleving voor iedereen.
