Stress, conflicten of grensoverschrijdend gedrag: als een medewerker uitvalt, zoekt de organisatie de oplossing bij dát individu. Iemand krijgt een training, een coachingstraject of een e-learning. Maar zolang het systeem niet verandert, keren dezelfde problemen in de organisatie terug. Het probleem zit volgens hem dieper dan de meeste organisaties denken. Er gaapt een enorme kloof tussen wat er in visie, gedragscode en andere beleidsdocumenten staat en wat er dagelijks op de werkvloer gebeurt. ‘Als wij interviews houden, blijkt dat de meeste medewerkers en leidinggevenden hun eigen gedragscode, kernwaarden en beleid helemaal niet kennen. Terwijl dat nou juist je houvast zou moeten zijn.’ De consequentie? Handelingsonzekerheid, oplopende stress en verloop en verzuim. Bertrand heeft organisaties gezien die in drie jaar tijd 70 procent personeelsverloop hadden en trots waren dat ze nieuwe mensen wisten te werven. ‘Maar de vraag die niemand stelde: wat maakt het nu dat zoveel mensen vertrekken?’
‘VERANDERING BEGINT NIET MET EEN TRAINING, MAAR MET BEWUSTWORDING, REFLECTIE EN DIALOOG’
Dat laatste is de kern van de boodschap die William Bertrand, oprichter en sociaal psycholoog bij Bureau dinsdag, al jaren uitdraagt. Bureau dinsdag helpt organisaties – van gemeenten tot jeugdzorg en ziekenhuizen – bouwen aan sociale en psychologische veiligheid als fundament voor gezond samenwerken. ‘Mentale belasting ontstaat niet in mensen, maar tussen mensen’, zegt Bertrand. ‘Het gaat over hoe mensen dagelijks met elkaar omgaan. Onderling, maar ook met agressieve klanten, cliënten of patiënten. Dát bepaalt of medewerkers zich veilig voelen, of juist niet.’
Positieve, waarderende insteek
Bureau dinsdag werkt niet met losse interventies, maar met een samenhangende, integrale aanpak langs vier pijlers: sociaal en psychologisch veilig werken, risico’s en preventie, de-escalerend reageren, en opvolging en nazorg. Die aanpak geldt voor alle niveaus binnen de organisatie: van directie en leidinggevenden tot teams en individuele medewerkers. Essentieel is de volgorde. ‘Verandering begint niet met een training, maar met bewustwording, reflectie en dialoog. Pas als mensen begrijpen waarom iets belangrijk is, ontstaat intrinsieke motivatie. Dan vragen zij zelf om een training of ondersteuning.’ Die positieve, waarderende insteek is kenmerkend voor Bureau dinsdag. ‘We draaien de vraag altijd om’, zegt Bertrand. ‘Niet: hoe gaan we grensoverschrijdend gedrag tegen? Maar wat willen we met elkaar bereiken, en hoe stimuleren we dat, vanuit een wetenschappelijk perspectief? Door psychologisch, maar ook sociologisch en antropologisch te kijken, zie je patronen die individuen zelf niet kunnen doorbreken.’ Leidinggevenden spelen daarin een sleutelrol, als schakel tussen de visie van de directie en de dagelijkse praktijk van hun team. ‘Zij dragen de verantwoordelijkheid voor mentale gezondheid en werkbelasting. En die verantwoordelijkheid begint met het goede gesprek.’
