Al ruim veertig jaar steunt stichting Mama Cash vrouwen, meiden en genderdiverse mensen die zelf onrecht ervaren en daar iets aan doen. Dat doet ze in Nederland en ver daarbuiten. Directeur Partnerschappen en Communicatie Baya Jansen-Sharkaeva vertelt waarom zij het verschil maken en waarom ze steun hard nodig hebben.
‘HEEL VEEL ECHTE, GROTE SOCIALE VERANDERINGEN KOMEN JUIST VAN KLEINE GROEPEN’
Een keukentafel in Amsterdam. Daar zaten in 1983 vijf activisten uit de vrouwenbeweging met één vraag: hoe brengen wij echt verandering? Hun antwoord was Mama Cash, het eerste internationale vrouwenfonds ter wereld. ‘Zoiets bestond toen nog niet, terwijl de nood groot was’, vertelt Jansen-Sharkaeva. Medeoprichter Marjan Sax stak er zelfs haar erfenis in. ‘Vrouwen zoals zij wisten: activisme heeft veel geld nodig. En ze wisten hoe moeilijk het voor vrouwen en meiden was om toegang te krijgen tot middelen. Eerlijk gezegd is dat nog steeds zo.’
Banken vertrouwden vrouwen niet
‘Begin jaren tachtig kon een vrouw in Nederland bijvoorbeeld niet zomaar een lening krijgen om een bedrijf te beginnen’, zegt Jansen-Sharkaeva. ‘Banken vertrouwden vrouwen simpelweg niet.’ Mama Cash stond daarom garant voor vrouwelijke ondernemers, vooral zwarte, vluchtelingen- en migrantenvrouwen. Met succes. ‘Uiteindelijk zagen ook de banken in dat vrouwen goede ondernemers zijn. Ze betaalden hun leningen keurig terug en waren zelfs meer succesvol dan de gemiddelde ondernemer destijds.’
2.000 aanvragen, 1 procent gesteund
Jaarlijks ontvangt Mama Cash gemiddeld 2.000 aanvragen. Ongeveer 1 procent krijgt steun. Dat komt deels doordat er helaas niet genoeg geld is om alles wat nodig is te financieren, maar heeft daarnaast ook te maken met een harde voorwaarde: de groep moet worden geleid door vrouwen, meiden of genderdiverse mensen die zelf de problemen ondervinden waaraan ze werken. ‘Ze zijn persoonlijk geraakt door onrecht, ze starten een initiatief en ze werken aan oplossingen. Juist omdat deze mensen zo betrokken zijn, gaan ze door tot het echt beter wordt. Niet alleen voor henzelf, maar voor hun hele gemeenschap. En zij weten als geen ander wat de beste oplossingen zijn.’ Opvallend: sinds 2021 beslissen niet de medewerkers van Mama Cash wie geld krijgt, maar een commissie van activisten uit alle delen van de wereld.
Van Den Haag tot Indonesië
Dicht bij huis steunt Mama Cash de Vrije Keuze Coalitie. In september lanceerden zij de landelijke campagne ‘Abortus is zorg. Geen misdaad’. Abortus staat in Nederland namelijk nog altijd in het Wetboek van Strafrecht. ‘Veel mensen denken: wat in de Verenigde Staten gebeurt, kan hier niet gebeuren. Dat het strafrecht hier nog altijd een rol speelt, weten velen niet.’
Verder weg werkt Mama Cash samen met SERUNI, een organisatie van en door Indonesische plattelandsvrouwen. Ontspoorde agro-industrie en intensieve mijnbouw veranderden bossen, land en rivieren die millennialang vruchtbaar waren in levenloos gebied. SERUNI begon in 2017 kleinschalig met het herstel van biodiversiteit, rivieren en brakke grond. ‘Inmiddels werken ze niet meer in 6, maar in 17 provincies. Juist omdat het zo goed werkt. Vrouwen leiden dit werk, maar niet alleen voor zichzelf. Als een gebied hersteld is, kan iedereen er weer planten. Hele dorpen profiteren ervan. Wie investeert in vrouwen, investeert in de hele maatschappij.’
Moedig en niet te stoppen
Zulke grote veranderingen kosten tijd. Veel tijd. Daarom steunt Mama Cash groepen gemiddeld 10 jaar lang. ‘Wetten en normen veranderen niet binnen één of drie jaar.’ Ook bij tegenslag, en die is er volop, blijft Mama Cash steunen. ‘In Indonesische dorpen worden vrouwen die leiderschap tonen vaak geïntimideerd. Soms belanden ze door hun activisme in gevaarlijke situaties. Maar ze geven niet op. Het zijn ontzettend moedige vrouwen.’ Die lange relatie, gebouwd op wederzijds vertrouwen en respect, maakt openheid mogelijk. ‘Onze partners durven te zeggen: dit lukt ons niet. Dan kijken we samen hoe ze wél verder kunnen. En dat leidt vaak tot succes.’
Mensen als jij en ik
Wie zijn die activisten eigenlijk? ‘Daar bestaan veel misverstanden over’, zegt Jansen-Sharkaeva. ‘Het zijn geen mensen die op een dag besluiten: ik ben activist. Het zijn letterlijk mensen als jij en ik. Ze ervaren onrecht, vinden anderen met dezelfde ervaring en komen samen in actie, vaak naast hun gewone baan. Ze accepteren de status quo niet. Ze bestaan overal, alleen zie je ze niet altijd.’ Precies zoals de vijf oprichters van Mama Cash.
Volgens Jansen-Sharkaeva hebben we veel aan hen te danken. ‘Het leven van vrouwen en meiden is op alle vlakken veel beter dan veertig jaar geleden. Veel van die veranderingen zijn mogelijk gemaakt door feministische activisten. En heel veel echte, grote sociale veranderingen komen juist van kleine groepen, stap voor stap.’
Waarom geven aan Mama Cash?
Wat Mama Cash uniek maakt, vat Baya Jansen-Sharkaeva samen in drie punten:
1. De groepen worden geleid door vrouwen, meiden en genderdiverse mensen die zelf de problemen ondervinden waaraan ze werken.
2. De financiële steun van Mama Cash is geen doekje voor het bloeden, maar een structurele, duurzame aanpak van wat veranderd moet worden: wetten, normen, religieuze, sociale en culturele vooroordelen, desinformatie en discriminatie.
3. De steun is langdurig en flexibel: gemiddeld 10 jaar. ‘Ik ben onwijs trots dat we groepen steunen bij hun ontstaan, groei en eerste successen, maar ook bij tegenslag.’
Sinds 1983 investeerde Mama Cash bijna 160 miljoen euro in vrouwenrechten wereldwijd. Mama Cash krijgt geld van overheden, fondsen en de Postcode Loterij. Maar juist steun van particulieren is van groot belang. Ook u kunt bijdragen aan een eerlijke, veilige en leefbare wereld, met een gift of een nalatenschap. Kijk op mamacash.org.
