De Johan Cruijff ArenA is een living lab waar stedelijke en maatschappelijke vraagstukken samenkomen. Het multifunctionele stadion wil meer teruggeven aan mens en milieu dan het verbruikt. Het stadion gebruikt haar unieke positie in Amsterdam Zuidoost bewust als testlocatie om haar ’Net Positive’-ambitie in de praktijk te brengen.
‘We willen als een toonaangevend ’field lab’ fungeren voor duurzaamheid en sociale innovatie’
Twee voorbeelden vormen een mooie illustratie van de pioniersgeest. Sinds 2018 is de ArenA de trotse eigenaar van het grootste Europese energieopslagsysteem van tweedehands batterijen en van batterijen van elektrische voertuigen. ’Gek genoeg zijn we nog steeds de enige locatie die oude autobatterijen hebben gebruikt om een superbatterij te bouwen. En dat in een tijd dat er heel veel batterijen van elektrische auto’s kunnen worden hergebruikt als opslag en extra stroomvoorziening. Terwijl het verwerken van die batterijen belastend is voor het milieu,’ vertelt algemeen directeur Tanja Dik. ’Het is de reden om er harder aan te trekken, om te laten zien dat je wat wij hier doen kunt kopiëren. Dat je ook als Schiphol of de haven zo’n ’field lab’-organisatie kan zijn. Zo’n project is niet onze corebusiness, maar we voelen ons er wel verantwoordelijk voor en blijven dat ook uitdragen.’ De ArenA faciliteert talentprogramma’s van lokale initiatieven, zoals jongeren een kijkje achter de schermen geven om hun talent te ontdekken. ’Daarnaast organiseren we activiteiten voor en met de buurt, zoals Burendag. Dat is natuurlijk cool als je daar heen kan.’
Betekenisvolle herinneringen
’Het creëren van betekenisvolle herinneringen is onze kernmissie,’ aldus Dik. ’Je maakt jongeren blij omdat ze met hun vriendinnetjes zonder ouders naar hun eerste concert gaan of samen met opa naar Ajax gaan. Mensen stappen uit hun bubbel om te genieten of op de barricade te staan voor hun cluppie. Dat is sowieso een reden waarom het een betekenisvolle plek is om te werken.’ De lat ligt echter hoger. Met ambitieuze doelen, zoals netto-positief in 2030, en door actieve samenwerking met partners en de lokale gemeenschap in Zuidoost, verkleint de ArenA de afstand tot haar omgeving en wordt ze een schaalbaar model voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. ’We zijn veel meer dan een evenementenlocatie. Duurzaamheid en maatschappelijke betrokkenheid voegen een extra laag toe aan onze primaire missie. We willen als een toonaangevend ’field lab’ fungeren voor duurzaamheid en sociale innovatie,’ stelt Dik. Grootschalige evenementen hebben impact op de omgeving. Door deze zo duurzaam mogelijk te organiseren, wordt onze missie versterkt. ’Vanuit onze maatschappelijke rol willen we het clubhuis van Zuidoost zijn, door actief de dialoog te zoeken en te luisteren naar de verhalen en behoeften van de gemeenschap.
De ’Net Positive’-ambitie van de ArenA
Het multifunctionele stadion wil méér teruggeven aan mens en milieu dan het verbruikt. ’We gebruiken onze unieke positie in Amsterdam Zuidoost bewust als testlocatie om onze ’Net Positive’-ambitie in de praktijk te brengen,’ vertelt Dik enthousiast. ’We laten zien hoe duurzame en sociale keuzes van vandaag kunnen uitgroeien tot structurele oplossingen voor morgen – lokaal verankerd en met internationale relevantie. Samen met partners zoals de gemeente Amsterdam, bewoners en lokale organisaties in Zuidoost, kennisinstellingen en commerciële partijen zoals Ajax en Mojo ontwikkelen en toetsen we oplossingen voor eventlocaties zoals stadions, én voor bredere stedelijke en maatschappelijke opgaven. Want alleen kun je niets, je moet het samen doen. Dan creëer je pas echte waardevolle impact. We hebben een afdeling Advisory die wereldwijd adviseert.’ De projecten variëren van duurzaamheid en mobiliteit tot inclusie, veiligheid en kansen voor de buurt. Een wens die de ArenA in de toekomst hoopt te vervullen, maar waarbij nog wetten en praktische bezwaren moeten worden weggenomen, is het energieoverschot van de zonnepanelen te delen met buurtbewoners die het financieel zwaar hebben. ’Wetgevingstechnisch kan dat nog niet, omdat je dan een energieleverancier wordt. Daar krijgen we geen vergunning voor. Maar gezien de netcongestie wordt het steeds logischer om met elkaar tot een hub te komen. De ArenA zit in het bestuur van de Green Business Club Amsterdam Zuidoost. Dat is een impactorganisatie die zich richt op concreet resultaat door het initiëren van duurzame projecten in Amsterdam Zuidoost.
Net zo groen als de grasmat
De Johan Cruijff ArenA is financieel onafhankelijk. Dat geeft vrijheid. Achter de schermen wordt gebouwd aan een stadion dat net zo groen is als de grasmat. ’We zien heel helder welk percentage van de inkomsten terug moet naar investeringen voor de volgende generatie. Qua duurzaamheid, watermanagement en circulair bouwen. Maar ook wat we kunnen gebruiken om terug te geven aan mensen uit Zuidoost.’ Bijvoorbeeld door in de ArenA een evenement te organiseren met elkaar. ’Het is heel belangrijk dat je als organisatie niet gaat vertellen wat Zuidoost van jou nodig heeft, maar samen te gaan kijken wat er daadwerkelijk nodig is. En dat ook samen ontwikkelt. Zo hebben we twee jaar geleden een prachtige sportdag gehad en afgelopen december met het Makabu Vrouwennetwerk hier het kerstdiner geregeld.’ Hetzelfde geldt voor talentontwikkeling en banenprojecten. ’Uiteindelijk is het voor een omgeving als Zuidoost veel fijner als je met de mensen uit de community aan tafel gaat zitten. Om te horen hoe zij denken dat de juiste banen worden gecreëerd en wat zij nodig hebben om daar invulling aan te kunnen geven. Dat resoneert veel beter en is succesvoller dan een aanpak waarbij je van bovenaf, vanuit een aantal bedrijven, een aanpak bedenkt.’ De centrale vraag die je jezelf als organisatie moet stellen luidt: wat is de rol die je hebt, meent Dik. ’Hoe maak ik die afstand kleiner? De manier waarop je zorgt dat dit kolossale gebouw zich opent, is door gewoon het gesprek aan te gaan met elkaar. Zodat je elkaar beter leert begrijpen en je snapt wat er nodig is om tot elkaar te komen. Er komt zoveel op je af, in deze tijd. Je moet het met elkaar doen. Leiderschap gaat om delen. Je impact verdubbelt als je deelt.’
Fieldlab ArenA: testen in de volle werkelijkheid
De Johan Cruijff ArenA is geen proeftuin op papier, maar een testlocatie op volle schaal. Jaarlijks ontvangen het stadion miljoenen bezoekers onder omstandigheden van piekdrukte, veiligheidseisen en energiebelasting. Tijdens grote evenementen zijn er wel 100.000 mensen tegelijk in het gebied. Het maakt de ArenA een ideale locatie voor onderzoek en innovaties op onder meer het gebied van:
• Duurzame evenementen: wedstrijden van Ajax die volledig groen zijn dankzij de 4200 zonnepanelen op het dak en twee superbatterijen die 20.000 huishoudens een uur van stroom kunnen voorzien.
• Crowd control, veiligheid en mobiliteit: rondom de Johan Cruijff ArenA worden nieuwe ideeën getest die bijdragen aan een veilige en prettige omgeving voor bezoekers, forenzen en bewoners.
• Bezoekersbeleving en inclusie: Deze concertzomer is in de ArenA voor het eerst een prikkelvriendelijke unit ingericht op het veld. Bezoekers die prikkelgevoelig zijn kunnen zich hier tijdelijk terugtrekken. Daarnaast is bij alle concerten audiodescriptie beschikbaar voor bezoekers met een visuele beperking.
