Als je op een punaise stapt, doet dat pijn. Handig alarmsignaal: optillen die voet! Maar wat als de pijn maanden of jaren aanhoudt? Chronische pijnklachten kunnen een enorme druk leggen op het dagelijks leven van mensen. Toch is de weg naar erkenning, verklaring of behandeling vaak lang.
EEN GOEDE AANPAK VAN CHRONISCHE PIJN BEGINT VOLGENS PIJNEXPERTS BIJ HET SERIEUS NEMEN VAN DE KLACHT
Pijn heeft normaal gesproken een belangrijke functie. Wie zich brandt weet onmiddellijk: loslaten, wegwezen. Bij acute pijn waarschuwt het lichaam voor mogelijke schade, maar als de pijn langer aanhoudt verandert het verhaal. Dan is het niet langer een nuttig alarmsignaal, maar kan de pijn op zich een aandoening worden. Pijn is veel meer dan een meetbare reactie op lichamelijk schade. Biologische, psychologische en sociale factoren kunnen allemaal een rol spelen. Zo dragen bijvoorbeeld slaaptekort, stress of eenzaamheid bij aan een meer intense pijnervaring. Het gevoel is echt, maar de directe lichamelijke oorzaak is lang niet altijd te vinden.
Onzichtbare pijn
Ons lichaam heeft verschillende pijnmechanismen die los van elkaar maar ook tegelijkertijd geactiveerd kunnen worden. Dat maakt het herkennen en vervolgens behandelen van chronische pijn zo ingewikkeld. Een voorbeeld. Iemand raakt betrokken bij een verkeersongeluk dat leidt tot weefsel- schade en zenuwpijn. De pijnklachten houden lange tijd aan en krijgen daardoor ook invloed op de slaap, de stemming en het dagelijks functioneren. Een vermoeid lichaam is minder goed in staat om te herstellen en minder goed in staat om met pijn om te gaan. De pijn gaat daardoor een steeds grotere rol spelen, zonder dat het direct aan de buitenkant te zien is. Iemand kan prima overkomen, terwijl lopen, werken of slapen ondertussen enorme inspanning kost. De klachten kunnen ondertussen langzaamaan steeds verder verergeren, voordat ze als langdurig en problematisch worden herkend. Chronische pijn ontstaat stapje voor stapje. Uit onderzoek blijkt dat een kwart van de Nederlandse volwassenen last heeft van chronische pijn – dat zijn ongeveer drie en een half miljoen mensen. Van deze groep heeft 70 procent dagelijks pijn, 83 procent geeft aan dat de pijn het dagelijks leven beïnvloedt. Vrouwen rapporteren vaker chronische pijn (31 procent) dan mannen (18 procent).
Leven met beperkingen
De ervaring van pijn gaat over veel meer dan alleen het pijnlijke lichaamsdeel, zo blijkt ook uit grootschalig Europees onderzoek aan de Universiteit van Oslo. Ongeveer 20 procent van de ondervraagden had last van chronische pijn die in veel gevallen hun werk en dagelijks leven beperkte. Een deel van hen was zelfs van baan veranderd of helemaal gestopt met werken vanwege de pijnklachten. Pijnlijke aandoeningen behoren tot de belangrijkste oorzaken van een leven met beperkingen. Met name lage rugpijn wordt vaak genoemd, het stond wereldwijd bovenaan de lijst van pijnklachten met impact op verschillende aspecten van het leven. En die impact wordt gaandeweg steeds groter. Mensen komen in een neerwaartse spiraal terecht: ze bewegen minder, waardoor hun belastbaarheid vermindert. Ze spreken minder af, komen minder de deur uit, kunnen zelfs vereenzamen. Een gebrek aan sociale verbinding kan invloed hebben op de manier waarop iemand pijn ervaart, waardoor de klachten nog verder toenemen.
Totaalplaatje
Een goede aanpak van chronische pijn begint volgens pijnexperts bij het serieus nemen van de klacht en het tijdig herkennen van het type pijn. Daarvoor is samenwerking nodig tussen patiënt, huisarts, specialist en andere zorgverleners. Hoe eerder duidelijk wordt wat er speelt, hoe kleiner de kans dat iemand jarenlang van zorgverlener naar zorgverlener gaat zonder passende zorg te krijgen. De behandeling van chronische pijn is aan het veranderen: waar vroeger vooral werd gekeken naar de plek waar iemand pijn had en naar de vraag welk lichamelijk probleem daar te vinden was, kijken pijnspecialisten steeds vaker naar het totaalplaatje. Naast medische behandeling kan er aandacht zijn voor onder andere slaap, bewegen, stress, voeding, sociale contacten, werk en zingeving. Het breder kijken kan helpen om mensen de regie over het dagelijks leven zoveel mogelijk terug te geven.
Kwaliteit van leven terug
Wie langdurig met pijn leeft, heeft niet alleen behoefte aan een verklaring, maar vooral aan een leven waarin de pijn niet alles bepaalt. Het vraagt om zorg die verder kijkt dan het pijnpunt en oog heeft voor wat iemand door de klachten niet meer kan of durft. Pijn serieus nemen betekent dan ook niet automatisch dat iedere klacht direct een oplossing heeft. Wel dat iemand zich gehoord voelt en niet eindeloos hoeft te bewijzen dat de pijn er is. Mensen die kampen met langdurige pijn, kunnen geholpen worden – en dat begint met het aangeven dat de klachten er zijn. Juist door eerder in gesprek te gaan, kunnen patiënt en zorgverlener samen zoeken naar manieren om het dagelijks leven zo goed mogelijk vol te houden. Want misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste verschuiving: niet alleen proberen de pijn helemaal weg te krijgen, maar de kwaliteit van leven terug te vinden.
Wat kan helpen als iemand chronische pijn heeft?
Chronische pijn is niet altijd zichtbaar. Wie iemand met pijnklachten kent, ziet daarom misschien vooral wat nog wél lukt. Een afspraak afzeggen, eerder naar huis gaan of niet meegaan naar een feestje kan dan al snel worden uitgelegd als ongezellig of ongeïnteresseerd. Terwijl zulke keuzes soms simpelweg nodig zijn om de dag door te komen. Wat helpt? Neem pijn serieus, ook als je het niet kunt zien. Vraag liever wat iemand nodig heeft dan ongevraagd met oplossingen te komen. Houd er rekening mee dat de belastbaarheid van dag tot dag kan verschillen. Een wandeling die gisteren prima ging, kan vandaag te veel zijn. En misschien wel het allerbelangrijkste: blijf iemand uitnodigen en betrekken, ook als iemand regelmatig afzegt. Sociale verbinding is juist belangrijk als pijn het dagelijks leven steeds kleiner dreigt te maken. Op de website Pijnwijzer zijn diverse informatieve materialen, waaronder brochures en hulpmiddelen, beschikbaar voor iedereen die meer wil weten over pijn en de invloed daarvan op het dagelijks leven.
M-N/A-NL-08-26-0005
