Elke dag krijgen in Nederland honderden mensen de diagnose kanker. De wetenschap boekt spectaculaire vooruitgang, maar nieuwe inzichten bereiken patiënten vaak laat. Oncode Institute is opgericht om dat te veranderen.
‘Het traject van laboratorium naar patiënt was vaak te ingewikkeld’
‘Stel dat een kankeronderzoeker iets bijzonders ontdekt en dat in een vaktijdschrift publiceert. Dan krijgt misschien ergens een andere onderzoeker of arts het idee om dit te gebruiken om een behandeling aan te passen. Maar daar gaat veel tijd overheen. Als het al gebeurt.’ Jan Paul Medema, wetenschappelijk directeur van Oncode Institute, beschrijft hoe kankeronderzoek traditioneel verloopt. Fundamentele onderzoekers doen geweldige vindingen, maar de vertaalslag naar de patiënt blijft vaak hangen en de maatschappelijke waarde beperkt. Deze cyclus is niet alleen een wetenschappelijk vraagstuk, maar raakt direct aan de houdbaarheid van de zorg: betere uitkomsten voor patiënten, zoals slimmer behandelen, blijven zo onvoldoende bereikt.
Het probleem: onderzoek in hokjes
Kankeronderzoek is versnipperd over instituten en samenwerking over disciplines heen is niet vanzelfsprekend. ‘Het traject van laboratorium naar patiënt is vaak te ingewikkeld’, zegt Medema. Oncode Institute brengt daar verandering in. Het laat meer dan 750 kankeronderzoekers van 13 partnerinstellingen samenwerken, financiert ideeën én begeleidt actief de weg naar de kliniek. Onderzoeker Jacco van Rheenen ontdekte bijvoorbeeld dat de effectiviteit van chemotherapie bij borstkanker afhangt van de hormooncyclus van vrouwen. Die vinding had misschien nooit een klinische studie bereikt, maar dankzij Oncode Institute startte eind 2025 wél de studie.
Innovatie versnellen
Andere projecten laten zien hoe Oncode innovatie versnelt: Geert Litjens gebruikt AI om huidtumoren sneller te diagnosticeren, terwijl Wilbert Zwart onderzoekt hoe corticosteroïden behandelingen bij borstkanker effectiever maken. Chirurgen die hersentumoren bij kinderen opereren wisten vroeger niet hoe agressief de kanker is tijdens de ingreep. Medema: ‘Via snelle DNA-sequencing en AI kunnen ze nu binnen anderhalf uur uitsluitsel krijgen en de operatie aanpassen.’ Deze methode, ontwikkeld door Jeroen de Ridder, is nu geïntroduceerd in het Prinses Máxima Centrum. Dat kostte slechts twee jaar, terwijl zoiets normaal veel langer duurt.
Hoe Nederland koploper blijft
Oncode onderscheidt zich doordat patiënten aan tafel zitten bij onderzoekers, waardoor therapieën praktisch haalbaar blijven. In acht jaar zag Medema een cultuurverandering: onderzoekers denken meer samen met clinici en patiënten na over de maatschappelijke waarde van hun werk, starten klinische studies of start-ups. ‘Het preklinische traject wordt daardoor structureel versneld.’ Door van begin tot eind van de innovatieketen te focussen op maatschappelijke toepassing, kan Nederland relevante vervolgstappen naar klinische studies en nieuwe behandelstrategieën sneller zetten.
Het model van Oncode Institute bewijst dat baanbrekende vindingen patiënten echt sneller kunnen bereiken, waardoor Nederland koploper blijft in kankerinnovatie.
