Ze overleefde het oorlogsgeweld in Bezuidenhout en brak door in een mannenwereld. Nu wil Ank van Tilburg (83) dat Afrikaanse meisjes dezelfde kansen krijgen als zij. Haar nalatenschap aan Amref Health Africa maakt dat mogelijk.
Alle vrouwen in Afrika dezelfde kansen op ontwikkeling geven als zijzelf heeft gehad. Dat is dé droom die de 83-jarige Ank van Tilburg heeft. En die ze via Amref Health Africa (voorheen: Amref Flying Doctors) probeert te verwezenlijken. Van Tilburg heeft die kansen als jonge vrouw gegrepen in de mannenwereld van toen. Midden in de Tweede Wereldoorlog werd ze geboren in de Haagse wijk Bezuidenhout. Een wijk waar het soms bommen regende. ‘Bezuidenhout grenst aan het Haagse Bos, daar stonden militaire installaties. Aan het eind van de oorlog werd de wijk zwaar gebombardeerd en ons huis werd geraakt’, zegt Van Tilburg, die met haar moeder en broertje gelukkig niet thuis was op dat moment. Daardoor overleefde ze de oorlog en kon ze carrière gaan maken. Dat gebeurde op een bijzondere manier. ‘Ik zat op een meisjesschool en was goed in wiskunde. Maar wiskunde was niets voor meisjes, beweerden veel mensen. Mijn vader vond dat maar onzin. Zo ben ik uiteindelijk biochemie gaan studeren aan de Universiteit Leiden, tussen veel mannelijke studenten.’
Gezondheid als sleutel tot gelijke kansen
Van Tilburg hield zich staande en ambieerde een baan in een ziekenhuislaboratorium. Lang verhaal kort: ondanks – mannelijke – adviezen iets anders te gaan doen, ging Van Tilburg haar eigen gang. Ze groeide uit tot een van de eerste vrouwelijke klinisch chemici van Nederland en werd hoofd van het ziekenhuislaboratorium in Gouda. ‘Vroeger, als ik in mijn witte jas door het ziekenhuis liep, hoorde ik vaak: zuster, kunt u me helpen? Het was gewoon vreemd dat een vrouw zo’n functie had.’ Omdat zij zich zo heeft kunnen ontwikkelen, zet Van Tilburg zich in om meisjes overal op de wereld dezelfde kansen te geven als zij heeft gehad. Dat doet ze door het werk van Amref Health Africa te steunen. Nu én na overlijden: Van Tilburg heeft ervoor gekozen om na te laten aan Amref. Amref zet zich in voor gelijke kansen op een gezond leven, vooral voor Afrikaanse vrouwen en meisjes die daar nu nog te vaak van worden uitgesloten. ‘Gezonde kinderen kunnen naar school gaan en gezonde volwassenen kunnen werken en zo ontsnappen aan armoe- de. Daarom is gezondheid zo belangrijk’, zo vat Danny Dubbeldeman, directeur van Amref Health Africa in Nederland, het doel van haar organisatie samen. ‘In 35 Afrikaanse landen werken we aan betere gezondheidszorg. Bijvoorbeeld door lokale zorgverleners op te leiden en te zorgen voor schoon water. En door kwalitatief goede zorg voor iedereen beschikbaar en bereikbaar te maken.’
Stoppen met meisjesbesnijdenis
Het stoppen van schadelijke tradities is ook een van de prioriteiten van Amref, zegt Dubbeldeman. ‘Zoals meisjesbesnijdenis. Een diepgewortelde, extreem pijnlijke, traumatische gewoonte in veel Afrikaanse landen. Meisjes bloeden soms dood, of houden er levenslang psychische schade aan over. Ook moeten ze dan stoppen met school en een rol in het huishouden innemen. Of gaan trouwen. Het helpt niet om vanuit Nederland te zeggen dat zoiets moet stoppen. Daarom proberen we iemand vanuit de lokale gemeenschap op te leiden om dat te realiseren.’ Zo iemand is Sabina, een Keniaanse vrouw die op 12-jarige leeftijd dankzij een workshop van Amref leerde over het schadelijke van besnijdenis. Ondanks druk van haar omgeving – een woedende vader, een haar negerende gemeenschap – besloot ze van besnijdenis af te zien. Daardoor heeft ze haar opleiding kunnen voltooien. En geeft ze nu voorlichting over de gevaren van meisjesbesnijdenis. Mede dankzij Sabina is het aantal besnijdenissen in haar dorp met maar liefst 70 procent gedaald. Dubbeldeman: ‘De traditie van overgang van meisje naar volwassene blijft in de samenleving gewoon behouden, maar dan zonder besnijdenis. Inwoners zien nu ook in dat het voor een meisje goed is om eerst school en opleiding te volgen. Goed voor de gezondheid en ontwikkeling van het meisje zelf én voor de gemeenschap. Een gezonde, geschoolde vrouw kan veel meer bijdragen aan die gemeenschap. Dat is precies wat wij met Amref willen realiseren.’
Nalaten aan Amref Health Africa
Het proberen te stoppen van schadelijke tradities is maar een van de vele voorbeelden van het werk van Amref. Maar het past wel helemaal bij Ank van Tilburg. ‘Die meisjesbesnijdenis vind ik zó vreselijk. Het is een knechting van meisjes, dat moet gewoon stoppen. Ze moeten zich kunnen ontwikkelen, net als ik vroeger.’ Daarom heeft Van Tilburg Amref opgenomen in haar testament en kan ze zo haar idealen laten voortleven. Haar instelling raakt Floortje Janssen, Relatiemanager Nalatenschappen bij Amref. ‘Het geeft me hoop en vertrouwen dat mensen zoals Van Tilburg ook als zij er niet meer zijn iets willen betekenen voor een ander door na te laten.’
