De verstedelijking van Nederland neemt toe, met als gevolg meer druk op de openbare ruimte en de infrastructuur. Zonder maatregelen komen de bereikbaarheid en leefbaarheid van de grote steden in het gedrang. Overheden proberen met beleid het reisgedrag te beïnvloeden, maar persoonlijke voorkeuren zijn hardnekkig. Maar dat gaat veranderen.
Het aantal inwoners van de vier grote steden groeit hard, waarbij de laatste lege plekken in het stadscentrum worden opgevuld met nieuwbouw. Het zorgt voor een toenemende druk op de steden, het openbaar vervoer en wegennet. De drukte is niet het enige probleem waar stadsbesturen tegenaan lopen. Ondanks het instellingen van milieuzones blijft de luchtkwaliteit op de belangrijkste invalswegen slecht. De oplossing wordt gezocht in slimme data, deelplatforms. Het zorgt voor een verschuiving van bezit naar gebruik, waarbij bewoners en forenzen gebruikmaken van een slimme vervoersmix, afgestemd op het tijdstip en de bestemming.
Maximale capaciteit
Ondanks grootschalige infrastructurele projecten kan het hoofdwegennet de groei van het verkeer niet bijbenen. In 2017 nam de filezwaarte (lengte x duur file) op de Nederlandse wegen met 17 procent fors toe. In het openbaar is het niet beter. Het aantal reizigers op het spoor groeit zo hard, dat naar verwachting in 2027 al de maximale capaciteit qua dienstregeling en treinen wordt bereikt. Dit is drie jaar eerder dan gedacht. Op de drukste trajecten kunnen de treinen nu al niet meer worden verlengd. Investeren in het spoor is dan ook een van de prioriteiten van staatsecretaris Van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat.
Mobility Challenge
Aan de aanleg van nieuwe infrastructuur zit een grens. Qua ruimte, kosten en qua leefbaarheid. Denk aan het lawaai, de verkeersveiligheid en de luchtkwaliteit. Het vervoer moet veiliger, intelligenter en schoner. Een belangrijke focus van het ministerie, lokale overheden, vervoerders en logistieke dienstverleners is de vraag hoe de bestaande infrastructuur beter en slimmer kan worden benut.
Eén van de oplossingsrichtingen is het terugdringen van het autobezit. Rotterdam heeft met een Mobility Challenge bewoners van het Hoogkwartier uitgedaagd om de auto in te leveren voor deelvervoer. De vrijgekomen parkeerplaatsen werden omgebouwd tot groene plekken. De gemeente Utrecht bouwt in de Merwedekanaalzone een nieuwe wijk die nagenoeg autoloos moet worden en is ingericht op fietsers en voetgangers. Per drie woningen is slechts één parkeerplaats beschikbaar, ten faveure van deelauto’s.
Het aantal treinreizigers groeit zo hard, dat naar verwachting in 2027 al de maximale capaciteit qua dienstregeling en treinen wordt bereikt.
Mobility as a Service
Een ontwikkeling waar mobiliteitsdeskundigen hoge verwachtingen hebben is ‘Mobility as a Service’ (MaaS). Met MaaS kun je via een portaal gebruik maken van allerlei verschillende vervoersdiensten. Reizigers kunnen vervoer op maat kiezen, waarbij het aanbod uiteenloopt van openbaar vervoer, deelauto’s, deelscooters, deelfietsen tot taxidiensten. Vergelijk het met een routeplanner met sterk uitgebreide alternatieven. Dus niet alleen de auto of alleen het OV, maar een slimme combinatie.
Onder meer in Rotterdam en Utrecht (Leidse Rijn) zijn en worden MaaS-pilots uitgevoerd. Zo is met het project Rotterdam MaaS-beleving de reisbehoeften van 100 Rotterdamse huishoudens onderzocht. MaaS helpt de reiziger zijn blik te verbreden, uit zijn routine te stappen. En bijvoorbeeld te kiezen voor een combinatie van vervoer om van A naar B te komen, zoals eigen fiets, OV en deelscooter. De conclusie van het Rotterdamse onderzoek is dat daar nog wel een stap te zetten is. De deelnemers hadden moeite om te denken in ketens. De deelnemers kiezen wel voor een alternatief, maar dan voor de hele rit van A naar B. Het goede nieuws: autobezitters ontdekten dat er meer in de wereld is.
Veilig, robuust, duurzaam Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat verwacht dat reizigers in 2040 veel meer gebruikmaken van verschillende vervoersmiddelen die elkaar aanvullen. ‘Data zijn hard op weg om de nieuwe backbone van het mobiliteitssysteem te worden’, constateert het ministerie in het rapport ‘Schets Mobiliteit naar 2040: veilig, robuust, duurzaam’. Die trend is al ingezet. Op de korte afstand, in en rond de steden, verplaatsen mensen meer en meer per (elektrische) fiets of lopend. Deelconcepten voor de auto, scooter en fiets zijn populair, net als de OV-fiets.
