18.1 C
Amsterdam
07/07/2020
GESPONSORD

Waterschappen omarmen circulaire economie

Waterschappen staan voor voldoende water, veilige dijken, schoon water en het zuiveren van rioolwater. Dat zijn historisch onze kerntaken, vertelt Sander Mager. De laatste jaren worden die steeds meer bepaald door transitievraagstukken, zoals klimaat en duurzaamheid. Water kan een belangrijke motor zijn in de circulaire economie, constateert hij namens de Unie van Waterschappen.

Waterschappen hebben de kans om de stap naar circulariteit te versnellen, stelt Mager. “De oorspronkelijke kerntaken zijn nog steeds het vertrekpunt. Maar we voelen een veel breder verantwoordelijkheidsgevoel. Terugredenerend vanuit onze maatschappelijke opgave denken we na wat we kunnen bijdragen.” Waterschappen zijn steeds meer een vanzelfsprekende partner geworden in duurzaamheidsvraagstukken als biodiversiteit, de energietransitie en circulaire economie.

Gevoel van urgentie
“Wij zijn de overheidslaag die als eerste het effect merkt van alle veranderingen om ons heen.” De klimaatsverandering is daarvan het meest zichtbaar. “Die zíe je in het water, zowel in de perioden van droogte als bij de overlast van grote hoosbuien. Het maakt dat de waterschappen een grotere urgentie voelen om bij te dragen aan die transities. Om invloed te hebben op de klimaat- en duurzaamheidvraagstukken willen we onze scoop ook echt verbreden. Daaraan is ook het geloof gekoppeld dat we veel meer kúnnen doen. De ambities zijn groot en concreet. We voelen een enorme urgentie met elkaar.”

Oude denken
“Het oppervlaktewater is veel schoner geworden de afgelopen jaren. Achter die verandering gaat een hele wereld schuil, vertelt Mager. “We komen uit een lineair systeem. Je pakt grondstoffen, benut ze en als je het niet meer nodig hebt, is het afval. Zo gingen we ook om met het water. Dat noemden we afvalwater. Dat wil je zo snel mogelijk kwijt. Je zuivert het zodat je het weer kan ‘lozen’. Alleen al in de jargon proef je het oude denken.”

Inmiddels zien de waterschappen water als een bron van grondstoffen. “Mijn eigen waterschap, Amstel, Gooi en Vecht, wint fosfaat voor de landbouw terug uit het rioolwater. Dat zit in menselijke ontlasting en is een schaarse grondstof aan het worden. In die verandering heeft het circulaire denken vat gekregen. Een ander voorbeeld is de warmte van rioolwater die kan worden omgezet in energie.” Water zelf is ook een steeds schaarsere grondstof aan het worden, constateert Mager. “We denken dus ook na hoe je afvalwater na zuivering opnieuw kunt toepassen, bijvoorbeeld in de landbouw en de industrie.”

Hergebruik
Eind 2019 heeft de Taskforce Herijking Afvalstoffen, onder meer op verzoek van de Unie van Waterschappen, in beeld gebracht welke belemmeringen overheden en bedrijven ervaren op weg naar een circulaire economie. “We zitten nog te veel in het lineaire systeem met afval dat weinig waarde heeft en in het milieu terechtkomt. Wet- en regelgeving en fiscaliteiten, maar ook de mindset van mensen is daardoor gevormd.”

Qua mindset wijst hij op de angsten over gezondheidsrisico’s bij hergebruik van grondstoffen. “Om écht naar een circulaire economie te groeien moeten we al die lineaire structuren, culturen en werkwijze ter discussie stellen en doorbreken om vooruitgang mogelijk te maken.”

Mager benadrukt dat we anders moeten gaan nadenken over afval. “Hoe kom je ervan los dat iets een afvalstof is? Het fosfaat dat wij terugwinnen uit het riool heeft nog steeds de status van afvalstof en mag daardoor niet zomaar worden hergebruikt en in de industrie worden toegepast. We zijn al vijf jaar bezig om dat aangepast te krijgen. Dat is onder andere waar het rapport over gaat.

Grondstoffenstroom
De Unie van Waterschappen is bezig om de grondstofstromen in beeld te krijgen. “In 2030 willen we nog maar de helft van onze grondstofgebruik hebben, met een focus op schaarse grondstoffen. Dat begint bij goed weten wat er aan grondstoffen in en uit gaat.” Veel Waterschappen zijn al aan het pionieren en experimenteren. Als voorbeeld noemt Mager de prijsvraag onder studenten voor het ontwerp van een circulair poortgebouw/portiersloge, door het Hoogheemraadschap van Delfland. Het enthousiasme over circulaire projecten moet worden omgezet in een gevoel van urgentie en veranderdruk, benadrukt Mager.

“Er is nu een groep van koplopers, maar ik hoop dat sprake is van een olievlek die bij alle bestuurders nog centraler komt te staan, om met elkaar de volgende stap te zetten.” Bij de transitie gaat het niet alleen om de dingen die goed gaan, maar vooral ook om de obstakels. “Missen we expertise? Is er regelgeving die ons tegenhoudt? Hebben we partners nodig die we op dit moment nog niet kennen? Kunnen we coalities bouwen. We zoeken steeds meer de samenwerking in de regio op: met andere overheden, de bedrijven en de burgers, om zo het bewustzijn te vergroten. Juist die stap, met en van elkaar leren, is nodig om op te schalen en te versnellen.”

De waterschappen hebben de afgelopen jaren een aantal mooie innovaties ontwikkeld, zoals de Energiefabriek en Nereda, een nieuwe, duurzame zuiveringstechnologie. “Een klimaat waarin het verkennen van innovatieve oplossingen wordt gestimuleerd (sociale innovatie), is een belangrijke randvoorwaarde voor vernieuwing. We zoeken actief de samenwerking met kennisinstellingen, bijvoorbeeld via de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer.

“Als je ziet hoe belangrijk water als centraal element is bij alle transitie-vraagstukken, dan zijn de waterschappen als partner niet meer weg te denken.” — Sander Mager

Waterschappen worden alleen maar belangrijker, meent Mager. “Ik zie bijna geen discussie meer waaraan het waterschap niet is verbonden. Als je ziet hoe belangrijk water als centraal element is bij al de transitievraagstukken, dan zijn de waterschappen als zelfstandige bestuurslaag en partner niet weg te denken. We worden steeds meer als een natuurlijke partner gezien. Dat is niet vanzelfsprekend geweest.”

Circulair inkopen en aanbesteden

De Waterschappen hebben een enorme inkoopkracht. Het gezamenlijke budget schommelt rond de twee miljard euro. De waterschappen willen heel nadrukkelijk onderzoeken hoe ze circulariteit in ons hele aanbestedingsbeleid centraal kunnen stellen. “De horizon rondom het begrip kwaliteit moet worden verbreed tot de vraag aan aannemers: hoe organiseer je dat de materialen straks allemaal worden hergebruikt? Dat is iets waar we erg mee bezig zijn.”

Meer weten? Raadpleeg de website van Energie en Grondstoffen Fabriek en die van Vallei en Veluwe.